Die Entführung aus dem Serail – Viennoiserie in de harem

Op 13 januari gaat Mozarts ‘Die Entführung aus dem Serail’ in première bij De Nationale Opera. Deze komische opera heeft de tand des tijds glansrijk doorstaan en niets aan relevantie ingeboet.

Door Daniël Meis
Beeld: DNO

Eind achttiende eeuw was Europa in de ban van alles dat Turks was. Turquerie of Turkomanie vierde hoogtij. Hertoginnen lieten zich als haremvrouwen portretteren, de Comte d’ Artois (Marie-Antoinettes zwager en de toekomstige koning Karel X) -altijd in voor een statement- had niet één maar drie Turkse kabinetten en opera’s met een Turks thema waren niet aan te slepen. Zolang je spullen maar ‘à la turque’ waren, was je als verkoper van luxegoederen van succes verzekerd. Hoezeer de goederen in kwestie ook authentiek ‘à la Turc’ waren kon toch niemand controleren. Nergens was deze trend zo succesvol als in Wenen dat nauwelijks een eeuw daarvoor in 1683 op het nippertje ontsnapte aan inname door het Ottomaanse leger en waar men een haatliefde verhouding had met de Turkse cultuur. Mozart moet dan ook niet raar hebben opgekeken toen hij in 1781 voor het eerst het libretto van ‘Die Entführung aus dem Serail’, het stuk dat hij op muziek moest zetten, zag.

17-01-08-die-entfu%cc%88hrung
Eerdere voorstelling van Die Entführung aus dem Serail bij DNO

De Spaanse edelman Belmonte wil zijn verloofde Konstanze – die door piraten is ontvoerd en verkocht aan de Bassa Selim – bevrijden. Konstanze leeft samen met haar kamermeisje Blonde als gevangene in de harem van het paleis van de pasja waar ze met steeds meer moeite aan de avances van de potentaat probeert te ontkomen. Wanneer het uiteindelijk lukt om Konstanze te bevrijden, lijken de plannen om te vluchten in het water te vallen totdat een vergevingsgezind gebaar van de pasja zorgt voor een happy end.

‘Die Entführung aus dem Serail’ lijkt een komische opera met een flinterdun verhaal en weinig diepgang te zijn maar er is meer aan de hand dan op het eerste gezicht te zien is. Allereerst is er uiteraard de muziek. Toen Mozart de opera componeerde wist hij dat hij een aantal uitstekende zangers tot zijn beschikking had en dat is terug te horen. Die Entführung bevat een paar van Mozarts meest spectaculaire aria’s. Zoals ‘O, wie will ich triumphieren’ dat enkele van de laagste noten bevat die ooit in de operageschiedenis zijn geschreven. Konstanze’s bravoure aria ‘Martern aller Arten’ is zelfs voor de meest doorgewinterde sopraan een uitdaging en voor velen het muzikale hoogtepunt van de opera. De grote verrassing zit ‘m echter in het verhaal zelf. De opera voldoet aan het 18de-eeuwse beeld dat men van de Oriënt had als een vreemde, weelderige en losbandige plek. De vergevingsgezindheid van Bassa Selim op het einde van de opera zorgt er echter voor dat de bestaande stereotypen opzij worden gezet. In eerste instantie was men geschokt door de onverwachte wending van het verhaal maar ‘Die Entführung aus dem Serail’ werd een groot succes in het Wenen van de 18de eeuw en trekt nog steeds volle zalen. Het stuk is van 13 tot en met 26 januari in Amsterdam te zien bij De Nationale Opera.

Marie Fargues in Turks Kostuum' van Jean-Etienne Liotard uit de collectie van het Rijksmuseum. Dit illustreert wat de invloed van het Ottomaanse Rijk was op het Westen.
Marie Fargues in Turks Kostuum’ van Jean-Etienne Liotard uit de collectie van het Rijksmuseum. Dit illustreert wat de invloed van het Ottomaanse Rijk was op het Westen.
Mister Cocktail

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *